THEOLOGISCHE REALENZYKLOPÄDIE

Herausgegeben von Gerhard Müller

in Gemeinschaft mit H. Balz, J. K. Cameron, C. Grethlein, S. G. Hall, B. L. Hebblethwaite, K. Hoheisel, W. Janke, V. Leppin, K. Schäferdiek, G. Seebaß, H. Spieckermann, G. Stemberger, K. Stock


Entries List

A l B l C l D l E l F l G l H l I l J l K l L l M l N l O l P l Q l R l S l T l U l V l W l X/Y l Z


M

Machiavelli/Machiavellismus

  • I. Machiavelli (A. Strnad), 21,642-645
  • II. Machiavellismus (Michael Gehler), 21,645-648

Macht

  • I. Philosophisch (Volker Gerhardt), 21,648-652
  • II. Ethisch (Heinz-Horst Schrey), 21,652-657

Macrobius (James Willis), 21,657-659

Männerarbeit, Kirchliche (Paul-Gerhard Hoerschelmann), 21,659-668

Märchen

  • I. Religionsgeschichtlich (Åke V. Ström), 21,668-672
  • II. Praktisch-theologisch (Hans-Jürgen Hermisson), 21,672-677

Magdeburg (Wolfgang Ullmann), 21,677-686

Magie

  • I. Religionsgeschichtlich (Carl Heinz Ratschow), 21,686-691
  • II. Altes Testament (Rainer Albertz), 21,691-695
  • III. Historisch (Dieter Harmening), 21,695-701
  • IV. Praktisch-theologisch (Hans-Jürgen Ruppert), 21,701-703

Mahanajim (Volkmar Fritz), 703-704

Mailand (altkirchlich) (Françoise Monfrin), 21,704-709

Mainz

  • I. Kurfürstentum (Karl Heinemeyer), 21,710-717
  • II. Universität (Otto Böcher), 21,717-725

Major, Georg (Heinz Scheible), 21,725-730

Makarius (Symeon von Mesopotamien) (Otmar Hesse), 21,730-735

Makkabäer/Makkabäerbücher (Klaus-Dieter Schunck), 21,736-745

Makrokosmos/Mikrokosmos

  • I. Religionsgeschichtlich (Günter Lanczkowski), 21,745-748
  • II. Philosophisch (Wolfgang Janke/Georg Siegmann), 21,748-754

Malachias von Armagh (Michael Richter), 21,754-756

Malaysia (Lothar Schreiner), 22,1-6

Maleachi/Maleachibuch (Arndt Meinhold), 22,6-11

Mamre (Peter Welten), 22,11-13

Mana und Tabu (Hans-Jürgen Greschat), 22,13-16

Manasse, König von Juda (Hermann Spieckermann), 22,16-19

Mandäer/Mandäismus (Kurt Rudolph), 22,19-25

Manichäismus (Alexander Böhlig), 22,25-45

Manierismus (Peter Humfrey), 22,46-51

Mann (Siegfried R. Dunde), 22,51-56

Mann, Thomas (Markus Fischer), 22,56-60

Manning, Henry Edward (Sheridan Gilley), 22,60-63

Manson, Thomas Walter (Frederick Fyvie Bruce), 22,63-65

Marbach, Johannes (James M. Kittelson), 22,66-68

Marburg, Universität (Hans Schneider), 22,68-75

Marburger Religionsgespräch (Gerhard May), 22,75-79

Marcel, Gabriel (Vincent Berning), 22,79-83

Marcell von Ancyra (Klaus Seibt), 22,83-89

Marcion/Marcioniten (Barbara Aland), 22,89-101

Marcus Eremita (Otmar Hesse), 22,101-104

Marcus Eugenicus, Metropolit von Ephesus (Miguel M. Garijo-Guembe), 22,105-109

Marheineke, Philipp Konrad (Volker Drehsen), 22,109-115

Maria/Marienfrömmigkeit

  • I. Neues Testament (Heikki Räisänen), 22,115-119
  • II. Kirchengeschichtlich (Heiner Grote), 22,119-137
  • III. Dogmatisch
    • III/1. Evangelisch (Reinhard Frieling), 22,137-143
    • III/2. Katholisch (Franz Courth), 22,143-148
  • IV. Orthodoxie (Franz Courth), 22,148-151
  • V. Pastoraltheologisch (Franz Courth), 22,151-157
  • VI. Ikonographisch (Claudia Nauerth), 22,157-161

Maritain, Jacques (Aidan Nichols), 22,162-164

Marius Victorinus (Mary T. Clark), 22,165-169

Maroniten (Michael Breydy), 22,169-174

Marpeck, Pilgram (Walter Klaassen), 22,174-177

Marranen (Haim Beinart), 22,177-182

Marrou, Henri-Irénée (Charles Pietri), 22,182-183

Marsilius von Padua (Jürgen Miethke), 22,183-190

Marti, Karl (Siegbert Uhlig), 22,190-191

Martin von Braga (Roger John Howard Collins), 22,191-194

Martin von Tours (Luce Pietri), 22,194-196

Martyrium

  • I. Religionsgeschichte (Peter Gerlitz), 22,197-202
  • II. Judentum (Ephraim Kanarfogel), 22,203-207
  • III. Christentum
    • III/1. Neues Testament/AlteKirche (Michael Slusser), 22,207-212
    • III/2. Systematisch-theologisch (Eduard Christen), 22,212-220

Marx/Marxismus

  • I. Marx - Engels (Helmut Fleischer), 22,220-229
  • II. Marxismus (Helmut Fleischer), 22,229-245
  • III. Rezeption - Auseinandersetzung in Theologie und Kirche (Helmut Rolfes), 22,245-258

Materia et Forma (Fernando Inciarte/Michael-Thomas Liske), 22,259-262

Materialismus (Alfred Schmidt), 22,262-268

Mathematik (Hans Poser), 22,268-278

Maurice, Frederick Dennison (Bernard M.G. Reardon), 22,278-281

Mauriner (David Lunn), 22,281-283

Mausbach, Joseph (Josef Rief), 22,283-286

Mausoleum (Bernd Evers), 22,286-291

Maximilian I., Kaiser (Volker Press), 22,291-295

Maximilian II., Kaiser (Friedrich Edelmayer), 22,295-298

Maximus Confessor (Constant De Vocht), 22,298-304

Maximus von Turin (Claire Sotinel), 22,304-307

Mechthild von Magdeburg (Peter Dinzelbacher), 22,308-310

Mecklenburg (Gert Haendler), 22,310-318

Medien (Hans Norbert Janowski/Wolf-Rüdiger Schmidt), 22,318-328

Meditation

  • I. Religionswissenschaft (Udo Tworuschka), 22,328-337
  • II. Historisch/Praktisch-theologisch (Martin Nicol), 22,337-353

Medizinische Ethik (Jürgen Hübner), 22,354-365

Megiddo (Volkmar Fritz), 22,365-368

Meinungsforschung (Wolfgang Marhold), 22,368-370

Melanchthon, Philipp (Heinz Scheible), 22,371-410

Melanesien (Hans-Jürgen Greschat), 22,410-414

Melchisedek

  • I. Altes Testament (Karl-Heinz Bernhardt), 22,414-417
  • II. Judentum (Thomas Willi), 22,417-420
  • III. Neues Testament (Horst Balz), 22,420-423

Melito von Sardes (Stuart G. Hall), 22,424-428

Mendelssohn, Moses (Simon Lauer/Gisela Luginbühl-Weber), 22,428-439

Menius, Justus (Martin Hein), 22,439-442

Menken, Gottfried (Hartmut Hövelmann), 22,442-444

Menno Simons/Mennoniten

  • I. Menno Simons (Hans-Jürgen Goertz), 22,444-450
  • II. Mennoniten (Hans-Jürgen Goertz), 22,450-457

Mensch

  • I. Religionsgeschichtlich (Hans Wißmann), 22,458-464
  • II. Altes Testament (Rainer Albertz), 22,464-474
  • III. Judentum (Reinhard Neudecker), 22,474-481
  • IV. Neues Testament (Harald Hegermann), 22,481-493
  • V. Alte Kirche (Ferdinand R. Gahbauer), 22,493-501
  • VI. Mittelalter (Christoph Flüeler/Ruedi Imbach), 22,501-509
  • VII. Von der Reformation bis zur Aufklärung (Walter Sparn), 22,510-529
  • VIII. 19. und 20. Jahrhundert (Traugott Koch), 22,530-548
  • IX. Systematisch-theologisch (Traugott Koch), 22,548-567
  • X. Philosophisch (Walter Hirsch), 22,567-577

Menschenrechte/Menschenwürde (Wolfgang Huber), 22,577-602

Merkle, Sebastian (Christian Uhlig), 22,603-605

Merswin, Rulman (Francis Rapp), 22,605-607

Messalianer (Reinhart Staats), 22,607-613

Messe (musikalisch) (Martin Blindow), 22,613-616

Messias/Messianische Bewegungen

  • I. Altes Testament (Hans Strauß), 22,617-621
  • II. Judentum (Günter Stemberger), 22,622-630
  • III. Neues Testament (Günther Baumbach), 22,630-635
  • IV. Neuzeit (Kenelm Burridge), 22,635-638

Metaphysik

  • I. Die Platonische Grundfigur der Metaphysik (Jörg Jantzen), 22,638-644
  • II. Hochzeit, Krise, Vollendung des Systems vernünftiger Gedanken: rationale, kritische, spekulative Metaphysik (Manfred Baum), 22,645-653
  • III. Ende der Metaphysik? (Jörg Salaquarda), 22,653-660
  • IV. Kritik und Rezeption der Metaphysik in der Analytischen Philosophie (Wolfgang Künne), 22,660-665

Methodistische Kirchen (William Reginald Ward), 22,666-680

Methodius von Olympos (Rowan Williams), 22,680-684

Mexiko (Reinhart Müller), 22,685-695

Micha/Michabuch (Eckart Otto), 22,695-704

Micha ben Jimla (Stefan Beyerle/Klaus Grünwaldt), 22,704-707

Michael Kerullarios (Franz Tinnefeld), 22,708-710

Michael der Syrer (Wolfgang Hage), 22,710-712

Michaelis, Johann David (Wolfgang Wiefel), 22,712-714

Michaelsbruderschaft (Heinz Henche), 22,714-717

Michaelsverehrung (Annemarie Brückner), 22,717-724

Michelangelo Buonarroti (Elisabeth Schröter), 22,724-733

Midrasch/Midraschim (Günter Mayer), 22,734-744

Mikronesien (Hans-Jürgen Greschat), 22,744-746

Militärseelsorge (Hans-Dieter Bastian), 22,747-752

Milton, John (Richard Luckett), 22,753-759

Minne (Christoph Cormeau), 22,759-762

Minucius Felix (Bernhard Kytzler), 23,1-3

Mischehe

  • I. Judentum (Zeev W. Falk), 23,3-7
  • II. Christentum (Joachim Lell), 23,7-13

Mischna (Günter Mayer), 23,13-18

Mission

  • I. Religionsgeschichte (Åke V. Ström), 23,18-20
  • II. Judentum (Hayim G. Perelmuter), 23,20-23
  • III. Neues Testament (Otto Betz), 23,23-31
  • IV. Alte Kirche (Hennecke Gülzow/Eckhard Reichert), 23,31-36
  • V. Mittelalter (Hennecke Gülzow/Eckhard Reichert), 23,36-39
  • VI. Von der Reformationszeit bis zur Gegenwart (Andrew F. Walls), 23,40-59
  • VII. Systematisch-theologisch (Horst Bürkle), 23,59-68
  • VIII. Praktisch-theologisch (Niels-Peter Moritzen), 23,68-72
  • IX. Ärztliche Mission (Wolfgang U. Eckart), 23,73-80

Missionsgesellschaften/Missionswerke (Hans-Werner Gensichen), 23,81-88

Missionswissenschaft (Werner Ustorf), 23,88-98

Mitbestimmung (Göran Collste), 23,99-104

Mitleid (Falk Wagner), 23,105-110

Mittelalter (Knut Schäferdiek), 23,110-121

Mizpa (Rüdiger Liwak), 23,121-124

Moab und Israel (Joachim Hahn), 23,124-129

Modernismus (Bernard M.G. Reardon), 23,129-138

Modrzewski, Andrzej Frycz (Eduard Balakier), 23,138-140

Möhler, Johann Adam (Harald Wagner), 23,140-143

Mönchtum

  • I. Religionsgeschichtlich (Wassilios Klein), 23,143-150
  • II. Christlich (Fairy von Lilienfeld), 23,150-193

Mörlin, Joachim (Martin Stupperich), 23,193-196

Moffatt, James (Hugh Anderson), 23,196-199

Molina/Molinismus (Francis Edwards), 23,199-203

Molinos, Miguel de (J. Ignacio Tellecha Idigoras), 23,203-205

Monenergetisch-monotheletischer Streit (Friedhelm Winkelmann), 23,205-209

Mongolische Religion (Günter Lanczkowski), 23,209-211

Monismus/Monistenbund (Joachim Mehlhausen/Daniela Dunkel), 23,212-219

Monophysiten (Pauline Allen), 23,219-233

Monotheismus

  • I. Religionsgeschichtlich (Åke V. Ström), 23,233-237
  • II. Altes Testament (Werner H. Schmidt), 23,237-248
  • III. Judentum (Esther Starobinski-Safran), 23,249-256
  • IV. Systematisch-theologisch (Christoph Schwöbel), 23,256-262

Montaigne, Michel Eyquem de (Günter Abel), 23,262-270

Montalembert, Charles de (Klaus Schatz), 23,270-271

Montanismus (William H.C. Frend), 23,271-279

Montesquieu, Charles-Louis de Secondat (Samuel S.B. Taylor), 23,279-282

Montpellier (André Gounelle), 23,282-284

Moral Sense (David Fate Norton), 23,284-291

Moralische Aufrüstung (Stuart Mews), 23,291-294

Moraltheologie (Klaus Demmer), 23,295-302

Moritz von Sachsen (Günther Wartenberg), 23,303-311

Mormonen (Åke V. Ström), 23,311-318

Morone, Giovanni (Umberto Mazzone), 23,318-324

Morus, Thomas (John Guy), 23,325-330

Mose/Moselied/Mosesegen/Moseschriften

  • I. Altes Testament (Erich Zenger), 23,330-341
  • II. Neues Testament (Dieter Sänger), 23,342-346
  • III. Apokalyptische und jüdisch-hellenistische Literatur (Gabrielle Oberhänsli-Widmer), 23,347-357

Mose ben Maimon (Johann Maier), 23,357-362

Mose ben Nachman (Leonard S. Kravitz), 23,362-365

Mosheim, Johann Lorenz von (John S. Oyer), 23,365-367

Moskau (Karl Christian Felmy), 23,367-371

Motette (Siegfried Kross), 23,371-373

Motivation (Hans-Günter Heimbrock), 23,373-379

Mott, John R. (Stuart Mews), 23,379-382

Moulton, James Hope (Nigel Turner), 23,382-384

Mowinckel, Sigmund (Magne Sæbø), 23,384-388

Mühlenberg, Heinrich Melchior (James L. Schaaf), 23,388-393

Müller, Friedrich Max (Hans-Joachim Klimkeit), 23,393-394

Müller, Julius (Joachim Mehlhausen), 23,394-399

Müller, Karl (Wilfrid Werbeck), 23,399-403

München, Universität (Georg Schwaiger), 23,403-406

Münster, Sebastian (Karl Heinz Burmeister), 23,407-409

Münster, Universität (Wolf-Dieter Hauschild), 23,409-414

Müntzer, Thomas (Gottfried Seebaß), 23,414-436

Murner, Thomas (Marc Lienhard), 23,436-438

Musculus, Wolfgang (Rudolf Dellsperger), 23,439-441

Musik und Religion

  • I. Altes und Neues Testament (Hans Seidel), 23,441-446
  • II. Judentum (Israel Adler/Reinhard Flender), 23,446-452
  • III. Alte Kirche und Mittelalter (James McKinnon), 23,452-457
  • IV. Von der Renaissance bis zur Gegenwart (Gustav A. Krieg), 23,457-495

Muße (Jutta Krauß-Siemann), 23,495-497

Muttergottheiten (Peter Gerlitz), 23,497-503

Mysterien/Mysterienreligionen (Dieter Zeller), 23,504-526

Mysterienspiele (Clifford Davidson/Lynette R. Muir/Stephen Spector/John E. Tailby), 23,527-533

Mystik

  • I. Religionsgeschichtlich (Peter Gerlitz), 23,534-547
  • II. Kirchengeschichtlich (Andrew Louth), 23,547-580
  • III. Systematisch-theologisch (Hartmut Rosenau), 23,581-589
  • IV. Philosophisch (Karl Albert), 23,590-592

Mystik und Kunst (Robert Suckale), 23,592-597

Mythos

  • I. Philosophisch (Kurt Hübner), 23,597-608
  • II. Religionsgeschichtlich (Fritz Stolz), 23,608-625
  • III. Alttestamentlich (Werner H. Schmidt). 23,625-644
  • IV. Neutestamentlich (Traugott Holtz), 23,644-650
  • V. Systematisch-theologisch (Friedrich Beißer), 23,650-661
  • VI. Praktisch-theologisch (Johannes Loh), 23,661-665

Mythos und Kunst (Joachim Knape/Dieter Wuttke), 23,665-678

A l B l C l D l E l F l G l H l I l J l K l L l M l N l O l P l Q l R l S l T l U l V l W l X/Y l Z