Jump to ContentJump to Main Navigation
Show Summary Details
More options …

Anthropological Review

The Journal of Polish Anthropological Society

4 Issues per year


CiteScore 2016: 0.71

SCImago Journal Rank (SJR) 2016: 0.301
Source Normalized Impact per Paper (SNIP) 2016: 0.695

Open Access
Online
ISSN
2083-4594
See all formats and pricing
More options …

Trepanation and artificial cranial deformations in ancient Armenia

Anahit Khudaverdyan
  • Institute of Archaeology and Ethnography, National Academy of Science, Republic of Armenia, Yerevan, 0025, Charents st. 15
  • Other articles by this author:
  • De Gruyter OnlineGoogle Scholar
Published Online: 2011-11-16 | DOI: https://doi.org/10.2478/v10044-010-0004-1

Trepanation and artificial cranial deformations in ancient Armenia

The purpose of the paper is to review surgical and ritual practices on people living on the Shirak Plateau (Armenia) during the Late Antiquity period (1st century BC - 3rd century AD) and is based on human remains uncovered at sites in Beniamin, Black Fortress I, Shirakavan, Karmrakar and Vardbakh. The basic demographic data for these cases, including the age and sex of the skeleton, the precise location of the trepanation, the form of the trepanation and instruments used, and the presence of any associated pathologies, injuries, diseases, or developmental deformities on the skeleton, are specified. The phenomenon of artificial skull and teeth modifications identified at ancient burials sites in Armenia clearly points to the emergence of social complexity and class differentiation, and hence the need for social distinction, which in this case was accomplished through the use of body markings. A compilation of case reports and information on trepanation and deformation is essential for a bioarcheological study of the procedure.

Chirurgia jest jedną z najstarszych dziedzin wiedzy medycznej. W praktyce antropologicznej do trepanacji zalicza się otwory wykonane w czaszce zarówno w celach rytualnych, jak i leczniczych. Takim leczniczym zabiegiem są trepanacje dla usunięcia odłamków kostnych powstałych po urazach kości czaszki, a także przy uporczywych bólach głowy, epilepsji i innych chorobach. Obserwacje morfologii czaszek stwarzają również możliwość zbadania dwóch rodzajów sztucznych deformacji głowy: puszki mózgowej i zębów. Celowe działanie na mózgoczaszkę z zamiarem zmienienia kształtu głowy stwierdzano w wielu grupach etnicznych, różniących się geograficznie i chronologicznie. Motywy zamierzonej deformacji głowy mogą być bardzo różne: podkreślenie wyróżnionej pozycji społecznej i odróżnienie od obcoplemieńców, poprawienie "niewłaściwego" kształtu czaszki i uzyskanie "pięknych" proporcji głowy wymaganych lokalną normą estetyczną, itp. Motywem deformacji zębów także może być uleganie normie estetycznej lub wskazywanie statusu społecznego danego człowieka.

Podstawowym materiałem niniejszych badań były znaleziska kraniologiczne ekspedycji z terenu równiny Szirak w Armenii (ryc. 1). Analizowany materiał składa się z 5 serii: Beniamin, Wardbach, Szirakawan, Karmrakar i Czarna Twierdza I (patrz tab. 1-2). Wśród zbadanych materiałów znalazły się dwie czaszki z epoki późno antycznej ze śladami trepanacji (ryc. 2B, 2C i 3). Trepanacje wykonano metodą wiercenia. W obu przypadkach śródkoście było zasklepione na całym brzegu otworu, co oznacza, że trepanowani żyli po operacji.

Na równinie Szirak odkryto nieznane wcześniej czaszki z epoki antycznej ze sztucznymi deformacjami. Wykonywanie celowej pierścieniowej deformacji głowy stosowała ludność ze stanowisk Veniamin, Wardbach, Szirakawan i Karmrakar. Na cmentarzysku w Beniamin (u 4 dorosłych i 26 dzieci) występują deformacje pierścieniowe czołowo-potyliczne dwóch typów: o formie zbliżonej do stożka (ryc. 5) i formie wieżowej (ryc. 4). Pierścieniowa deformacja występuje także u osobnika z Karmrakar (ryc. 6). Wyraźne ślady celowej deformacji pierścieniowej (ryc. 7) i punktowej (ryc. 8) stwierdzono także u osobników z antycznego cmentarzyska Wardbach. Warto dodać, że na terenach Wyżyny Armeńskiej spotyka się znaleziska rzeźb - kamiennych idoli zwieńczonych kobiecą lub męską głową (ryc. 10). U jednych przybranie głowy ma formę stożkowatą, u innych - ściętego stożka. U przedstawicieli starożytnej ludności Armenii z cmentarzyska Beniamin stwierdzono ponadto sztuczne deformacje zębów - u trzech osobników (ryc. 11) przednie zęby były spiłowane.

Wydaje się, że zwyczaj sztucznego deformowania głowy i zębów wiązał się z rosnącą złożonością społeczeństwa i wynikającą stąd potrzebą znakowania różnic społecznych.

Keywords: trephination; Shirak Plateau; modification of skulls; modification of teeth

  • Arakelyan B.N., 1976, Očerki po istorii iskysstva drevnej Armenii (VI v. do n.e. - III v. n.e.) [Outlines of the history of ancient Armenian art (VI c. BC - III c. AD)], National Academy of Science of Armenia, YerevanGoogle Scholar

  • Ackerknecht E.H., 1947, Primitive Surgery, Am. Anthropol., 49, 25-45CrossrefPubMedGoogle Scholar

  • Açikkol A., I. Günay, E. Akpolat, E. Güleç, 2009, A Middle Bronze Age case of trephination from central Anatolia, Turkey, Bull. Int. Assoc. Paleodont., 3, 28-39Google Scholar

  • Aufderheide A.C., C. Rodriguez-Martin, 1998, The Cambridge Encyclopedia of Human Paleopathology, Cambridge University PressGoogle Scholar

  • Avagyan I., 2003, Sev Amroci" hushardcani dambaranadasht [Black Fortress site and cemetery], [in:] Hayastani hnaguin mshakyit [The ancient culture of Armenia], A. Qalantaryan, R. Badalyan (eds.), Mukhni, Yerevan, pp. 128-34Google Scholar

  • Batieva E.F., 2008, K voprosu ob iskysstvennoi deformacii čerepa na Nižnem Donu v epohu srednej bronzy [To a question on artificial deformation of skull on the Lower Don during the average Bronze Age], [in:] Aktualnye napravlenija antropologii [Current directions in anthropology], Institute of Archeology of the Russian Academy of Sciences, Moscow, pp. 26-33Google Scholar

  • Broca P., 1876, Sur l'âge des sujets à la trépanation chirurgicale néolithique, Bull. Soc. d'Anthrop. Paris, 11, 572-76Google Scholar

  • Brothwell D.R., 1994, Ancient trephining: Multi-focal evolution or trans-world diffusion, J. Paleopathol., 6, 129-38Google Scholar

  • Blom D.E., B. Hallgimsson, L. Keng, M.C. Lozada, J.E. Buikstra, 1998, Tiwanaku "Colonization": Bioarchaeological Implications for Migration in the Moquegua Valley, Peru, World Archaeology, 30, 238-61PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Buikstra J.E., D.H. Uberlaker, 1994, Standards for the recording of human skeletal remains, Seminar at the Field Museum of Natural History 44, Arkansas Archaeological Survey Research SeriesGoogle Scholar

  • Delfino A., 1948, Alteraciones dento-maxilares intencionales de carater etnico-nuevo clasificacion, Revista del Museo de La Plata, Buenos AiresGoogle Scholar

  • Dingwall E.I., 1931, Artificial cranial deformation: A contribution to the study of the ethnic mutilations, John Bale, Sons & Danielsson, LondonGoogle Scholar

  • Eganyan L.G., 2010, Shiraki hnagitakan ev patma-azgagrakan hetazotytyunner [Archaeological and historical-ethnographic research at Shirak], vol. I, Gyumri, YerevanGoogle Scholar

  • Erdal Y.S., 2005, Ikiztepe Erken Tunç Çağı Insanlarında Trepenasyon: Olası Nedenleri, Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 20, 101-12Google Scholar

  • Erdal Y.S., 2008, Occlusal grooves in anterior dentition among Kovuklukaya inhabitants (Sinop, Northern Anatolia, 10th century AD), Int. J. Osteoarchaeol., 18, 152-66CrossrefGoogle Scholar

  • Ferembach D., 1970, Etude anthropologique des ossements humains néolithiques de Tell-Ramad, Syrie, L'Anthropologie, 74, 244-75Google Scholar

  • Ferembach D., 1985, Quelques coutumes et modes préhistoriques intéressant le crane, Arqueologia (Porto), 12, 47-56Google Scholar

  • Firshtein B.B., 1974, Materialy k antropologii naselenija epohi bronzy Nižnego Podon'ja [Anthropological materials from the Bronze Age Lower Don population], [in:] Problemy antroplogii i morfologii čeloveka [Problems of anthropology and human morphology]. Science, Leningrad, pp. 98-123Google Scholar

  • Gadzhiev A.G., 1975, Drevnee naselenie Dagestana po dannym kraniologii [Craniological data from the ancient Dagestan], Moscow, ScienceGoogle Scholar

  • Gandhi D., 2011, ‘Brain surgery’ during Harappan civilisation? The Hindu http://www.andaman.org/BOOK/reprints/sankhyan/burzahom.htm

  • Gertzen P.C., 1993, An Investigation into the Practice of Cranial Deformation among the Pre-Columbian Peoples of Northern Chile, Int. J. Osteoarchaeol., 3, 87-98Google Scholar

  • Ghannan D., 1963, Chronique archéologique, Revue biblique, 70, 421-23Google Scholar

  • Gilbert B.M, T.W. McKern, 1973, A method for aging the female os pubis, Am. J. Phys. Anthropol., 38, 31-38PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Hershkovitz I., 1987. Trephination: The earliest case in the Middle East. Mitekufat Haeven, Journal Israel Prehistoric Soc., 20, 128-35Google Scholar

  • Ivanovski A.A., 1901, Zuby u različnyh čelovečeskih ras [Teeth in various human races], Russian Anthropological Journal 3-4, 203-13Google Scholar

  • Katz D., J.M. Suchey, 1986, Age determination of the male os pubis, Am. J. Phys. Anthropol., 69, 427-35PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Khudaverdyan A. Yu., 1996, Iskysstvenno deformirovannye zuby iz raskopok Beniaminskogo mogil'nika [Artificially deformed teeth from the Beniamin burial site], Bulletin of the Yerevan University, 2 (89), 215-17Google Scholar

  • Khudaverdyan A. Yu., 1997, Iskusstvenno-deformirovannye čerepa i zuby iz pogrebenij antičnogo mogil'nika Beniamin [Artificially-deformed skulls and teeth from the ancient burial site at Beniamin], Bulletin of Social Studies, Armenian Academy of Sciences, 2 (595), 138-44Google Scholar

  • Khudaverdyan A. Yu., 2000, Naselenie Armjanskogo nagor'ja v antičnuiy epohu (po antropologičeskim dannym Beniaminskogo mogil'nika [Data on the population of the Armenian Highland from the Beniamin burial site], Big Tigran, YerevanGoogle Scholar

  • Khudaverdyan A. Yu., 2005, Atlas paleopatologičeskih nahodok na territorii Armenii [Atlas of paleopathological findings in Armenia], Van Aryan, YerevanGoogle Scholar

  • Khudaverdyan A. Yu., 2009, Naselenie Armjanskogo nagor'ja v epohu bronzy. Etnogenez i etničeskaja istorija [The Bronze Age population of the Armenian Highland: Ethnogenesis and ethnic history], Van Aryan, YerevanGoogle Scholar

  • Khudaverdyan A., 2010a, Pattern of disease in three 1st century BC - 3rd century AD burials from Beniamin, Vardbakh and the Black Fortress I, Shiraksky Plateau (Armenia), Journal of Paleopathology (Italy), 22, 15-41Google Scholar

  • Khudaverdyan A., 2010b, Palaeopathology of human remains from Vardbakh and the Black Fortress I, Armenia, Bioarchaeology of the Near East, 4, 1-23Google Scholar

  • Khudaverdyan A., 2011a, Migrations in the Eurasian steppes in the light of paleoanthropological data, Mankind Quarterly, 51 (4), 387-463Google Scholar

  • Khudaverdyan A., 2011b, Artificial modification of skulls and teeth from ancient burials in Armenia, Anthropos, 106 (2), 602-9Google Scholar

  • Kurth G., O. Roher-Ertl, 1981, On the anthropology of the Mesolithic to Chalcolithic human remains from the Tell es-Sultan in Jericho, Jordan, [in:] Excavations at Jericho, K.M. Kenyon (ed.), British School of Archaeology, Jerusalem, pp. 407-99Google Scholar

  • Lichtenfeld M., 2001, Artificial Cranial Modification in the Jequetepeque Valley, Peru, Master's thesis, University of Western Ontario, London, OntarioGoogle Scholar

  • Lisowsky F.P., 1967, Prehistoric and Early Historic Trepanation, [in:] Diseases in Antiquity, D. Brothwell, A. Sandison (eds.), C.C. Thomas, Springfield, pp. 651-72Google Scholar

  • Lorentz K.O., 2010, Ubaid neadshaping: Negotiations of identity through physical appearance?, [in:] The Ubaid expansion? Cultural meaning, identity and lead-up to urbanism, International Workshop help at Grey College, University of Durham, 20-22 April 2006, R.A. Carter, P. Graham (eds.), University of Chicago, Chicago, pp. 125-48Google Scholar

  • Lovejoy C.O., R.S. Meindl, T.R. Pryzbeck, R.P. Mensforth, 1985, Chronological metamorphosis of the auricular surface of the ilium: A new method for the determination of adult skeletal age at death, Am. J. Phys. Anthropol., 68, 15-28PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Margetts L., 1967, Trepanation of the skull by the medicine-men of primitive cultures, with particular reference to present-day native East African practice, [in:] Diseases in Antiquity, D. Brothwell, A.T. Sandison (eds.), t. 11, Charles C. Thomas, Springfield, Il., pp. 673-701Google Scholar

  • Merbs C.F., 1983, Patterns of activity-included pathology in a Canadian Inuit population, Archaeological Survey of Canada, Mercury Series 119, National Museum of Man, OttawaGoogle Scholar

  • Meiklejohn C., A. Agelarakis, P.A. Akkermans, P.E.L. Smith, R. Solecki, 1992, Artificial cranial deformation in the proto-neolithic and neolithic Near East and its possible origin: Evidence from four sites, Paléorient, 18/2, 83-97Google Scholar

  • Meindl R.S., C.O. Lovejoy, R.P. Mensforth, L.D. Carlos, 1985, Accuracy and direction of error in the sexing of the skeleton: Implications for paleodemography, Am. J. Phys. Anthropol., 68, 79-85PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Moorrees C.F., E.A. Fanning, E.E. Hunt, 1963a, Formation and resorption of three deciduous teeth in children, Am. J. Phys. Anthropol., 21, 205-13PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Moorrees C.F., E.A. Fanning, E.E. Hunt, 1963b, Age variation of formation stages for ten permanent teeth, J. Dental Research, 42, 1490-502Google Scholar

  • Ortner D.J., W.G.J. Putschar, 1985, Identification of Pathological Conditions in Human Skeletal Remains, Smithsonian Contributions to Anthropology No. 28, WashingtonGoogle Scholar

  • Özbek M., 1974, A propos des déformations craniennes artificielles observées au Proche Orient, Paleorient, 2, 469-76Google Scholar

  • Özbek M., 1991, Aşıklı Höyük Neolitik İnsanları, Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 7, 145-60Google Scholar

  • Özbek M., 1998, Çayönü'nde Kafatası Delgi Operasyonu, Hacettepe üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cumhuriyetimizin 75, Yılı özel Sayısı, 109-26Google Scholar

  • Patterson T.C., 1987, Tribes, Chiefdoms, and Kingdoms in the Inca Empire, [in:] Power Relations and State Formation, T.C. Patterson, C.W. Gailey (eds.), American Anthropol. Assoc., Washington, pp. 121-31Google Scholar

  • Phenice T.W., 1969, A newly developed visual method of sexing the os pubis, Am. J. Phys. Anthropol., 30, 297-302PubMedCrossrefGoogle Scholar

  • Roberts C., K. Manchester, 1995, The Archaeology of Disease, Cornell University Press, New YorkGoogle Scholar

  • Romero J., 1970, Dental Mutilation, Trephination and Cranial Deformation, [in:] The Handbook of Middle American Indians, vol. 9, R. Wauchope (ed.), Univ. of Texas Press, Austin, pp. 50-67Google Scholar

  • Ruffer M.A., 1918, Studies in palaeopathology: Some recent researches on prehistoric trephinning, J. Path. Bad., 22, 90-104Google Scholar

  • Senyurek M.S., S. Tunakan, 1951, Seyh Hoyuk iskeletleri, Belleten, 15, 431-45Google Scholar

  • Shevchenko A.V., 1986, Antropologia naselenija južno-russih stepej v epohu bronzy [Anthropology of the population of South Russian steppes during the Bronze Age], [in:] Antropologia sovremennogo i drevnego naselenia Evropeiskoi časti SSSR [Anthropology of the modern and ancient populations of the European part of the USSR], Leningrad, Science, pp. 121-215Google Scholar

  • Ter-Markaryan S., 1991, Kumairi tangarani Vardbakh dambaranadashti peghumner [Excavation of employees of Gumry museum at the ancient Vardbakh cemetery], [in:] Scientific session devoting to results of field archaeological researches in Republic of Armenia, G. Tiratsyan (ed.), Institute of Archaeology and Ethnography, Yerevan, pp. 79-80Google Scholar

  • Ter-Markaryan S., I. Avagyan, 2000, "Sev Berd" hushardcani bnakatex ev dambaranadasht [Black Fortress site and cemetry], [in:] Shiraki patmamshakytayin dzarangytyn [Shirak's historical and cultural heritage], S. Hairapetya (ed.), Gyumri, Gitutyun, pp. 9-11Google Scholar

  • Trinkaus E., 1983, The Shanidar Neandertals, Academic Press, New YorkGoogle Scholar

  • Torres-Rouff C., 2002, Cranial Vault Modification and Ethnicity in Middle Horizon San Pedro de Atacama Chile, Curr. Anthropol., 43, 163-72CrossrefGoogle Scholar

  • Ubelaker D., 1989, Human skeletal remains. Excavation, analysis, interpretation, Taraxacum, WashingtonGoogle Scholar

  • Wells C., 1964, Bones, bodies and disease, Thames and Hudson, LondonGoogle Scholar

  • Winkler E.-M., J. Jungwirth, 1978, Ein Kinderskelett mit deformiertem Schädel aus Schiltern in Niederösterreich. Zur Geschichte und Technik der künstlichen Schädeldeformierung in Österreich, Fundber. aus Österr., 17, 197-209Google Scholar

About the article


Published Online: 2011-11-16

Published in Print: 2011-01-01


Citation Information: Anthropological Review, ISSN (Online) 2083-4594, ISSN (Print) 1898-6773, DOI: https://doi.org/10.2478/v10044-010-0004-1.

Export Citation

This content is open access.

Citing Articles

Here you can find all Crossref-listed publications in which this article is cited. If you would like to receive automatic email messages as soon as this article is cited in other publications, simply activate the “Citation Alert” on the top of this page.

[2]
A. Yu. Khudaverdyan
HOMO - Journal of Comparative Human Biology, 2016, Volume 67, Number 6, Page 447
[4]

Comments (0)

Please log in or register to comment.
Log in