Jump to ContentJump to Main Navigation
Show Summary Details
More options …

Open Political Science

Editor-in-Chief: de Mucci, Raffaele

Open Access
Online
ISSN
2543-8042
See all formats and pricing
More options …

From imagination to political reality? The Grand Duchy of Lithuania as a successor of Rome in the early modern historiography (15th–18th centuries)

Joanna Orzeł
  • Corresponding author
  • Institute of History, Faculty of Philosophy and History, University of Lodz, A. Kamińskiego 27a, 90-219 Łódź,
  • Email
  • Other articles by this author:
  • De Gruyter OnlineGoogle Scholar
Published Online: 2019-06-03 | DOI: https://doi.org/10.1515/openps-2018-0015

Abstract

At the beginning of the Renaissance Lithuanians understood that to join the civilization of Western Europe, it was necessary to have an appropriate (it means: very long) tradition. Like other countries, they had to create their own myth of origin. The most prestigious tradition was Greek-Roman antiquity, so the country’s origin story was invented, claiming its people descended directly from Rome. According to subsequent chronicles, the founder of the new state was Palemon (Publius Libon, initially Vilia).

Using the theory of cultural memory of Jan and Aleida Assmann, the article presents how and why the Lithuanian myth of origin was transformed from 15th to the end of the 18th century. Particular attention was paid to the current needs of the state and the powerful noble families of the Grand Duchy of Lithuania, which also found their origins in the state myth.

During the early modern period, the changes in the story were made (including the date of Palemon’s arrival in the Lithuanian lands). Nonetheless, the myth was not questioned for a long time. Even once it had already been established that it was no more than a fairy tale, the story was revived again, performing other functions in the 19th century.

Keywords: cultural memory; foundation myth; mythical genealogy; Palemon; the Grand Duchy of Lithuania; Polish-Lithuanian historiography; Greco-Roman antiquity in early modern period

Bibliography

    Manuscript sources

    • Załuski J.A., Cała Polska za zloty to jest opisanie Polski trojakie […], National Library of Poland, Manuscripts Department, 3209/II.Google Scholar

    Printed sources

    • Bielski M., Kronika polska Marcina Bielskiego, vol. 1, ed. K.J. Turowski, druk i nakład K. Pollak, Sanok, 1856.Google Scholar

    • Chmielowski B., Nowe Ateny, albo Akademia wszelkiey scyencyi pełna, na rozne tytuły iak na classes podzielona, mądrym dla memoryału, idiotom dla nauki, politykom dla praktyki, melancholikom dla rozrywki erygowana, part 2, drukarnia Pawła Józefa Golczewskiego, Lwów, 1746.Google Scholar

    • Długosz J., Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga dziesiąta 1370–1405, ed. Z. Perzanowski, ed. Latin text D. Turkowska, M. Kowalczyk, trans. J. Mrukówna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1981.Google Scholar

    • Duńczewski S.J., Herbarz wielu domow Korony Polskiey y W. X. Litewskiego, dla niezupełnego opisania, albo opuszczenia, y wielu odmiennosci nieprzyzwoitych, za dawnych y poznieyszych autorow, herby z rodowitoscią wyrazaiących, nie mało dotąt ukrzywdzonych, zebraniem wielu familii we dwa tomy, częsciami rzeczone […], vol. 1, Drukarnia Akademii Zamojskiej, [Zamość], 1757.Google Scholar

    • Gwagnin A., Kronika Sarmacyey Europskiey, w ktorey się zamyka Krolestwo Polskie ze wszystkiemi państwy, xięstwy, y prowincyami swemi: tudzież też Wielkie Księstwo Litewskie, Ruskie, Pruskie, Zmudzkie, Inflantskie, Moskiewskie, y część Tatarow, trans. M. Paszkowski, In: Zbior dziejopisow polskich we czterech tomach zawarty, vol. 4, w Drukarni J.K. Mci y Rzeczypospolitey u XX Sociestatis Jesu, Warszawa, 1768.Google Scholar

    • Jabłonowski J.A., Heraldica: to iest osada kleinotow rycerskich i wiadomość znaków herbownych dotąd w Polszcze nie obiaśniona […], w Drukarnii J.K.M Coll. Soc. Iesu, Lwów, 1752.Google Scholar

    • Kromer M., Kronika polska Marcina Kromera biskupa warmińskiego ksiąg XXX, dotąd w trzech językach, a mianowicie w łacińskim, polskim i niemieckim wydana, na język polski z łacińskiego przełożona przez Marcina z Błażowa Błażowskiego i wydana w Krakowie w drukarni M. Loba r. 1611, t. 1, druk i nakład K. Pollak, Sanok, 1857.Google Scholar

    • Kuropatnicki E.A., Wiadomość o kleynocie szlacheckim, oraz herbach dom.w szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Księstwie Litewskim, tudzież w przyległych prowincyach […], part 4, druk M. Gröll, Warszawa, 1789.Google Scholar

    • Łubieński W., Swiat we wszystkich swoich częsciach większych y mnieyszych to iest: w Europie, Azyi, Affryce y Ameryce […] geograficznie, chronologicznie y historycznie okryslony, vol. 1, do Druku Wrocławskiey W Sląsku Akademii Sociestatis Jesu […] Podany, Wrocław, 1740.Google Scholar

    • Maciej z Miechowa, Opis Sarmacji Azjatyckiej i Europejskiej, introduction H. Barycz, trans. T. Bieńkowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1972.Google Scholar

    • Naruszewicz A.S., Noty do księgi pierwszey, In: Kaia Korneliusza Tacyta dzieła wszystkie, vol. 3, trans. A.S. Naruszewicz, w Drukarnii J.K.M Coll. Soc. Iesu, Warszawa, 1804.Google Scholar

    • Niesiecki K., Korona polska Korona polska przy zlotey wolnosci starożytnemi wszystkich kathedr, prowincyi y rycerstwa kleynotami heroicznym męstwem y odwagą, naywyższemi honorami; a naypierwey cnotą, pobożnością, y swiątobliwością ozdobiona potomnym zaś wiekom na zaszczyt y nieśmiertelna sławe pamietnych w tey oyczyznie synow podana, vol. 1, part 1, W Drukarnii Collegium Lwowskiego Societatis JESU, Lwów, 1728,Google Scholar

    • Rotundus Mieleski A., Rozmowa Polaka z Litwinem, trans. E. Buszewicz, In: K. Koehler (Ed.), Stanisława Orzechowskiego i Augustyna Rotundusa debata o Rzeczypospolitej, Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Wydawnictwo WAM, Kraków, 2009.Google Scholar

    • Stryjkowski M., Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkowskiego, vol. 1, introduction M. Malinowski, I. Daniłowicz, nakład Gustawa Leona Glüksberga, Księgarza, Warszawa, 1846.Google Scholar

    • Stryjkowski M., O początkach, wywodach, dzielnościach, sprawach rycerskich i domowych sławnego narodu litewskiego, żemojdzkiego i ruskiego, przedtym nigdy od żadnego ani kuszone, ani opisane, z natchnienia Bożego a uprzejmie pilnego doświadczenia, ed. J. Radziszewska, trans. M. Ściebora [et al.], ed. A. Jelicz, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978.Google Scholar

    • Wijuk Kojałowicz A., Historiae litvanae pars prior, de rebvs litvanorum ante susceptam christianam religionem, conjunctionemque Magni Litvaniae Ducatus cum Regno Poloniae libri novem […], part 1, nakład Georg Förster, Dantisci 1650.Google Scholar

    • Wijuk Kojałowicz A., Herbarz rycerstwa W.X. Litewskiego tak zwany Compendium czyli O klejnotach albo herbach których familie stanu rycerskiego w prowincyach Wielkiego Xięstwa Litewskiego zażywają, wydanie „Herolda polskiego”, Kraków, 1897.Google Scholar

    Studies

    • Adolph A., Brutus of Troy And the Quest for the Ancestry of the British, Pen & Sword Family History, South Yorshire [UK], 2015.Google Scholar

    • Althoen D.M., That Noble Quest: From True Nobility to Enlightened Society in the Polish-Lithuanian Commonwealth, 1550–1830, vol. 1, A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (History) in the University of Michigan 2000.Google Scholar

    • Antoniewicz M., Protoplaści książąt Radziwiłłów. Dzieje mitu i meandry historiografii, DiG, Warszawa, 2011.Google Scholar

    • Asher R.E., National Myth in Renaissance France. Francus, Samothes and the Druids, Edinburgh University Press, Edinburgh, 1993.Google Scholar

    • Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, trans. A. Kryczyńska-Pham, ed. R. Traba, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.Google Scholar

    • Assmann A., Między historią a pamięcią. Antologia, ed. M. Saryusz-Wolska, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2013.Google Scholar

    • Baniulytė A., Pacai ar „Pazzi”? Nauja Palemono legendos versija LDK raštijoje, Senoji Lietuvos Literatūra, 2004, 18, 140–166.Google Scholar

    • Bardach J., Kronika Macieja Stryjkowskiego i jej rozpowszechnienie w Rosji (w związku z książką A.I. Rogowa), Przegląd Historyczny, 1967, 58, no. 2, 326–336.Google Scholar

    • Baryczowa M., Augustyn Rotundus Mieleski – pierwszy historyk i apologeta Litwy, In: W. Voisé (Ed.), Z dziejów polskiej kultury umysłowej w XVI i XVII wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław, 1976.Google Scholar

    • Beaune C., Naissance de la nation France, Gallimard, Paris 1985.Google Scholar

    • Bonda M., History of Lithuanian Historiography. Didactical guidelines, Vytatuas Magnus University, Kaunas, 2013.Google Scholar

    • Borst A., Der Turmbau von Babel. Geschichte der Meinungen über Ursprung und Vielfalt der Sprachen und Völker, Vol. 1–4, Hiersemann, Stuttgart, 1957–1963.Google Scholar

    • Bossuat A., Les origines troyennes: leur rôle dans la littérature historique au XVe siècle, Annales de Normandie, 1958, 8, no. 2, 187–197.Google Scholar

    • Bömelburg H.-J., Polska myśl historyczna a humanistyczna historia narodowa (1500–1700), trans. Z. Owczarek, introduction A. Lawaty, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków, 2011.Google Scholar

    • Branny A., Trojanie i król Artur w angielskiej świadomości historycznej do XVIII wieku, Historyka. Studia Metodologiczne, 1986, 16, 3–20.Google Scholar

    • Bruguière M.-B., Mythes de fondation et mission de la France: la légende troyenne, In: M. Ganzen (Ed.), L’influence de l’antiquité sur la pensée politique européenne (XVI–XXème siècles), Presses universitaires d’Aix-Marseille, Aix-en-Provence, 1996, 51–75.Google Scholar

    • Cetwiński M., Derwich M., Herby, legendy, dawne mity, Krajowa Agencja Wydawnicza, Wrocław 1989.Google Scholar

    • Cohen B., In Search of the Trojan Origins of French: The Uses of History in the Elevation of the Vernacular in Early Modern France, In: A. Shepard, S.D. Powell (Eds.), Fantasies of Troy. Classical Tales and the Social Imaginary in Medieval and Early Modern Europe, Centre for Reformation and Renaissance Studies, Toronto, 2004, 63–80.Google Scholar

    • Donecker S., Origines Livonorum. Frühneuzeitliche Hypothesen zur Herkunft der Ersten und Letten, Böhlau Verlag, Köln, Weimar, Wien, 2017.Google Scholar

    • Dubois C.-G., “Nos ancêtres les Gaulois”. Le développement d’un mythe des origines nationales au 16e siècle, In: P. Viallaneix, J. Ehrard (Eds.), Nos ancêtres les Gaulois, Faculté des Lettres et Sciences Humaines de l’Université de Clermont-Ferrand II, Clermont-Ferrand, 1982, 18–35.Google Scholar

    • Geary P.J., The Myth of Nations. The Medieval Origins of Europe, Princeton University Press, Princeton (N.J.), 2002.Google Scholar

    • Glemža L., Šmigelskytė-Stukienė R. (Eds.), Liublino unija: idėja ir jos tęstinumas / Unia lubelska: idea i jej kontynuacja, Nacionalinis muzjejus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystes valdovu rumai, Vilnius, 2011.Google Scholar

    • Grandazzi A., La Troie rêvée des Romains: quelles leçons pour l’Europe contemporaine?, In: B. Bernabé, O. Camy (Eds.), Le mythes de fondation et l’Europe, Éditions Universitaires de Dijon, Dijon, 2013, 37–53.Google Scholar

    • Huppert G., The Idea of perfect history. Historical erudition and historical philosophy in Renaissance France, Urbana, University of Illinois Press, Chicago, London, 1970.Google Scholar

    • Huppert G., The Trojan Franks and Their Critics, Studies in the Renaissance, 1965, 12, 227–241, DOI: 10.2307/2857076.CrossrefGoogle Scholar

    • Jakubowski J., Studya nad stosunkami narodowościowemi na Litwie przed Unią Lubelską, nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Warszawa, 1912.Google Scholar

    • Jučas M., Legenda o rzymskim pochodzeniu Litwinów, Przegląd Wschodni, 1997, 4, no. 2, 289–297.Google Scholar

    • Jurkiewicz, Od Palemona do Giedymina. Wczesnonowożytne wyobrażenia o początkach Litwy, cz. 1, W kręgu latopisów litewskich, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań, 2012.Google Scholar

    • Kendrick T.D., British Antiquity, Barnes & Noble, Methuen, New York, London, 1970.Google Scholar

    • Kiaupa Z., Kiaupienė J., Kuncevičius A., Historia Litwy. Od czasów najdawniejszych do 1795 roku, trans. P. Grablunas [et al.], Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.Google Scholar

    • Kiaupienė J., Zakrzewski A., Unie polsko-litewskie – próba nowego spojrzenia, In: A. Jankiewicz (Ed.), Lex est Rex in Polonia et in Lithuania... Tradycje prawno-ustrojowe Rzeczypospolitej – doświadczenie i dziedzictwo, Biuro Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa, 2008, 65–82.Google Scholar

    • Kłoczowski, Europa słowiańska w XIV–XV wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1984.Google Scholar

    • Kosman M., Litwa pierwotna. Mity, legendy, fakty, Iskry, Warszawa, 1989.Google Scholar

    • Kulicka E., Legenda o rzymskim pochodzeniu Litwinów i jej stosunek do mitu sarmackiego, Przegląd Historyczny, 1980, 71, no. 1, 1–21.Google Scholar

    • Kuolys D., Asmuo, tauta, valstybė. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės istorinėje literatūroje. Renesansas ir barokas, Mokslo ir Enciklopediju Leidykla, Vilnius 1992.Google Scholar

    • Kuolys, Sarmatyzm a piśmiennictwo barokowe Wielkiego Księstwa Litewskiego, Barok. Historia, Literatura, Sztuka, 1996, 2, 141–153.Google Scholar

    • Lewandowski I., Florus w Polsce, Archiwum Filologiczne, vol. 26, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1970.Google Scholar

    • Litwinowicz-Droździel M., O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków, 2008.Google Scholar

    • Lubamersky L., National self-perception among the Lithuanian nobility: Evidence from the Radziwiłł family, Journal of Baltic Studies, 2001, 32, no. 1, 5–18, DOI: 10.1080/01629770000000211.CrossrefGoogle Scholar

    • Łatyszonek O., Polityczne aspekty przedstawienia średniowiecznych dziejów ziem białoruskich w historiografii Wielkiego Księstwa Litewskiego XV–XVI w., Białoruskie Zeszyty Historyczne, 2006, 25, 5 –44.Google Scholar

    • Melville G., Troja. Die integrative Wiege europäischer Mächte im ausgehenden Mittelalter, In: F. Seibt, W. Eberhard (Eds.), Europa 1500. Integrationsprozesse im Widerstreit. Staaten, Regionen, Personenverbände, Christenheit, Klett-Cotta, Stuttgart, 1987, 415–532.Google Scholar

    • Morawski P., Mit o trojańskim pochodzeniu Franków w historiografii średniowiecznej Francji, Przegląd Humanistyczny, 2007, 51, no. 5, 55–70.Google Scholar

    • Niendorf M., Wielkie Księstwo Litewskie. Studia nad kształtowaniem się narodu u progu epoki nowożytnej (1569–1795), trans. M. Grzywacz, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 2011.Google Scholar

    • Ochmański J., Nad Kroniką Bychowca, Studia Źródłoznawcze, 1967, 12, 155–163.Google Scholar

    • Orzeł J., Historia – tradycja – mit w pamięci kulturowej szlachty Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa, 2016.Google Scholar

    • Orzeł J., Lech i Palemon – mityczni założyciele Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, In: J. Tazbir, S. Zagórski (Eds.), Z szablą i z kielichem, czyli życie po sarmacku, Oficyna Wydawnicza „Stopka”, Łomża, 2015, 23–39.Google Scholar

    • Orzeł J., Poszukiwanie rodowodu Rzeczypospolitej Obojga Narodów przez autora Skarbca rozmaitych sciencyi…, In: W. Walczak, K. Łopatecki (Eds.), Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, vol. 7, Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, Białystok, 2017, 389–414.Google Scholar

    • Petrauskas R., Dziejopisarstwo a świadomość historyczna, trans. B. Kalęba, In: Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy, ed. V. Ališauskas [et al.], trans. P. Bukowiec, B. Kalęba, B. Piasecka, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków, 2006, 201–213.Google Scholar

    • Petrauskas R., Europa późnego średniowiecza a rozwój społeczeństwa i kultury Wielkiego Księstwa Litewskiego, Zapiski Historyczne, 2013, 78, no. 3, 39–57.Google Scholar

    • Petrauskas, Palemon und die vier Sippen: die römische Abstammungstheorie der Litauer, In: S. Donecker (Ed.), Abstammungsmythen und Völkergenealogien im frühneuzeitlichen Ostseeraum, Greifswald [in press].Google Scholar

    • Pomian K., Francs et Gaulois, In: P. Nora (Ed.), Les Lieux de mémoire, vol. 2, Quarto Gallimard, Paris, 1997, 2245–2300.Google Scholar

    • Pomian K., Przeszłość jako przedmiot wiary. Historia i filozofia w myśli średniowiecza, 2nd ed., Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 2009.Google Scholar

    • Puchowski K., Edukacja historyczna w jezuickich kolegiach Rzeczypospolitej 1565–1773, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, 1999.Google Scholar

    • Richter B.L.O., Trojan or Merovingians? The Renaissance Debate over the Historical Origins of France, In: Mèlanges a la mémoire de Franco Simone, Vol. 4, Slatkine, Geneve, 1983, 111–134.Google Scholar

    • Semenowicz E., Wokół genealogii Litwinów. U źródeł mitu i sporu historyczno-kulturowego, Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, 2011, 46, 13–41, DOI: 10.12775/SDR.2011.01.CrossrefGoogle Scholar

    • Semjančuk A., Rolya rymskay legendy ў farmavannі dzyarzhaўnay іdealogіі Vyalіkaga Knyastva Lіtoўskaga, Białoruskie Zeszyty Historyczne, 2002, 18, 178–184.Google Scholar

    • Suchocki J., Geneza litewskiej legendy etnogenetycznej. Aspekty polityczne i narodowe, Zapiski Historyczne, 1987, 52, no. 1, 27–67.Google Scholar

    • Tereškinas E.A., The imperfect body of the community. Identity, discourse and nation in the seventeenth-century Grand Duchy of Lithuania, Lietuviu literaturo sir tautosakos institutas, Vilnius, 2005.Google Scholar

    • Ulčinaitė E., Literatura neołacińska jako świadectwo litewskiej świadomości państwowej i narodowej, In: J. Axer (Ed.), Łacina w Polsce, part 1–2, Między Slavia Latina i Slavia Orthodoxa, Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 1995, 27–44.Google Scholar

    • Vasiliauskas, Antyk i sarmatyzm, trans. B. Kalęba, In: Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy, ed. V. Ališauskas [et al.], trans. P. Bukowiec, B. Kalęba, B. Piasecka, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków, 2006, 1–21.Google Scholar

    • Venclova T., Mit o początku, trans. R. Śliwowski, Teksty. Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja, 1974, 4, 111–116.Google Scholar

    • Watson Ch., Tradition and Translation. Maciej Stryjkowski’s Polish Chronicle in Seventeenth-Century Russian Manuscripts, Uppsala Universitet, Västerås, 2012.Google Scholar

    • Wojtkowiak Z., Maciej Stryjkowski, dziejopis Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kalendarium życia i działalności, Poznań, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1990.Google Scholar

    • Wulf K., Troja – Metamorphosen eines Mythos. Französische, englische und italienische Überlieferungen des 12. Jahrhunderts im Vergleich, Akademie Verlag, Berlin, 2009.Google Scholar

    • Zachara-Wawrzyńczyk M., Geneza legendy o rzymskim pochodzeniu Litwinów, Zeszyty Historyczne. Uniwersytet Warszawski, 1963, 3, 5–35.Google Scholar

About the article

Received: 2018-12-17

Accepted: 2019-01-30

Published Online: 2019-06-03

Published in Print: 2019-01-01


Citation Information: Open Political Science, Volume 1, Issue 1, Pages 170–181, ISSN (Online) 2543-8042, DOI: https://doi.org/10.1515/openps-2018-0015.

Export Citation

© 2018 Joanna Orzeł, published by De Gruyter. This work is licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 Public License. BY 4.0

Comments (0)

Please log in or register to comment.
Log in