Jump to ContentJump to Main Navigation
Show Summary Details
More options …

Soil Science Annual

formerly Roczniki Gleboznawcze

4 Issues per year

Index Copernicus Value- 93.69 pkt

Open Access
Online
ISSN
2300-4975
See all formats and pricing
More options …

Geneza, Właściwości i Klasyfikacja Czarnych Ziem w Polsce

Origin, Properties and Classification of “Black Earths” in Poland

Beata Labaz
  • Corresponding author
  • Uniwersytet Przyrodniczy we Wroclawiu, Instytut Nauk o Glebie i Ochrony Środowiska ul. Gruttwaldzka 53, 50-375 Wroclaw
  • Email
  • Other articles by this author:
  • De Gruyter OnlineGoogle Scholar
/ Cezary Kabała
  • Uniwersytet Przyrodniczy we Wroclawiu, Instytut Nauk o Glebie i Ochrony Środowiska ul. Gruttwaldzka 53, 50-375 Wroclaw
  • Other articles by this author:
  • De Gruyter OnlineGoogle Scholar
Published Online: 2014-10-29 | DOI: https://doi.org/10.2478/ssa-2014-0012

Streszczenie

Czarne ziemie, w randze osobnej j ednostki, wyodrębnione zostały przez Miklaszewskiego ze względu na ich poba-giennągenezę, podmokłość oraz specyficzny typ „kwaśnej” próchnicy. Z czasem zaczęto określać tym mianem także inne podmokłe gleby z głębokim poziomem próchnicznym o różnej genezie: (1) czarne ziemie pojeziorne (pobagienne), (2) czarne ziemie błotne (z przeobrażenia gleb torfowo- i torfiastoglej owych), (3) czarne ziemie deluwialne, (4) czarne ziemie ukształtowane w procesie werty-lizacji, (5) czarne ziemie powstałe w efekcie zwiększenia wilgotności czarnoziemów łąkowo-leśnych, (6) poligenetyczne czarne ziemie z poziomem iluwiacji iłu. Klasyfikacja gleb o tak zróżnicowanej genezie musi opierać się na wspólnych kryteriach morfologicznych, to j est zgodnie z trendem wyznaczonym przez systematyki gleb Polski z lat 1989 i 2011. Jednak przynależność do czarnych ziem nie zawsze jest jednoznaczna, ze względu na nieprecyzyjne rozgraniczenie w punktach stycznych z pokrewnymi glebami, w tym z czarnoziemami (intensywność oglejenia), madami i glebami deluwialnymi (stratyfikacja materiału macierzystego i/lub poziomu mollic), vertisolami (obecność poziomów mollic i vertic) oraz glebami murszastymi (brak różnic w kryteriach diagnostycznych). Ponadto, uzupełnienia wymagają charakterystyki czarnych ziem pod kątem rodzaju oglejenia (gruntowego oraz opadowego), rodzaju węglanów (wtórnych i pierwotnych) oraz obecności poziomu diagnostycznego anthric.

Abstract

Black earths as an independent unit in soil classification were distinguished from chernozems by Miklaszewski due to their post-swamp origin, wetness and a specific type of „acid” humus. During following decades, other wet (gleyed) soils with thick humus horizon were included; however, originated in different ways: (1) black earths on lakę sediments, (2) black earths developed from Histic Gleysols, (3) colluvial black earths, (4) black earths with vertic horizon, (5) secondary re-wetted meadow-forest chernozems, (6) polygenetic black earths with subsurface clay accumulation. Classification of soils with such variable origins must be based on common morphological criteria that is in accordance with the trend set by two last Polish soil taxonomies (1989 and 2011). However, an affiliation to black earths it is not always evident, due to the vague delimitation from related soils, including chernozems (intensity of stagnic properties), alluvial and colluvial soils (stratification of the parent materiał and/or the mollic horizon), vertisols (attendance of the mollic and vertic horizons), and “murshic” soil (no differences in diagnostic criteria). Furthermore, discussion and improvement is reąuired in the characteristic of black earths in the following subjects: naturę of redoximorphic features (stagnic and gleyic properties), the type of carbonates (primary and secondary), and the presence of anthric diagnostic horizon.

Keywords:: czarne ziemie; czarnoziemy; mady czarnoziemne; gleby deluwialne; vertisole

Key words:: black earths; Chernozems; alluvial soils; colluvial soils; Yertisols

Literatura

  • Albrecht C, Kiihn R, 2011. Properties and formation of black soils on the Island of Poel (NE Germany). Ouaternary International 243(2): 305-312.Google Scholar

  • Alexandrovskiy A.L., 2007. Rates of soil-forming processes in three main models of pedogenesis. Revista Mexicana de Cien-cias Geológicas 24(2): 283-292.Google Scholar

  • Altermann M., Rinklebe J., Merbach L, Korschens M., Langer U., Hofmann B., 2005. Chernozem - soil of the year 2005. Journal of Plant Nutrition and Soil Sciences 168: 725-740.Google Scholar

  • Bakker E.S., Olff H., Vandenberghe C, DeMaeyer K., Smit R., Gleichman J.M., Vera F.W., 2004. Ecological anachronism in the recruitment of temperate light-demanding tree species in wooded pastures. Journal of Applied Ecology 41: 571-582.CrossrefGoogle Scholar

  • Bogacz A.,Łabaz B., Dąbrowski R, 2008. Wybrane właściwości fizyczne i fizykochemiczne czarnych ziem w Parku Kraj obrazowym Dolina Baryczy. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 59(1): 43-51.Google Scholar

  • Borek S., 1975. Kierunki zmian właściwości czarnych ziembłoń-sko-sochaczewskichpo drenowaniu. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 26(1): 101-140.Google Scholar

  • Borkowski J., 1964. Czarne i szare ziemie wytworzone z utworów pyłowych i pylastych na obszarze Śląska. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 14(1): 61-78.Google Scholar

  • Borowiec J., 1965. Czarnoziemy Wyżyny Lubelskiej. Cz. I. Warunki występowania i ogólna charakterystyka gleb. Annales UMCS, seria E: 1-19.Google Scholar

  • Borowiec J., Urban D., Mikosz A.I., 2007. Zmienność geochemiczna siedlisk łąkowych doliny Bugu w rejonie Dubienki. Annales UMCS, seria E 62(2): 205-216.Google Scholar

  • Borowiec S., 1960. Zagadnienie genezy gleb wytworzonych z utworów pyrzyckiego plejstoceńskiego zastoiska wodnego w świetle dotychczasowych badań. Zeszyty Naukowe WSR w Szczecinie 4: 17-37.Google Scholar

  • Borowiec S., 1961. Warunki przyrodnicze i geneza gleb plejstoceńskiego zastoiska wodnego. Przegląd Geograficzny 33(1): 83-92.Google Scholar

  • Borowiec S., 1962. O występowaniu reliktowych czarnoziemów na terenie woj ewództwa szczecińskiego. Przegląd Geograficzny 34(4): 739-747.Google Scholar

  • Chojnicki J., 1994. Czarne ziemie Równiny Błońsko-Sochaczew-skiej wytworzone z pokrywowych utworów pyłowych. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 45(3/4): 97-107.Google Scholar

  • Chojnicki J., 1997. Ewolucja gleb wytworzonych z pokrywowych utworów pyłowych Równiny Błońsko-Sochaczewskiej. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual,48(l/2): 79-86.Google Scholar

  • Cierniewski J., 1986. Zmienność przestrzenna czarnych ziem właściwych wycinka Równiny Kościańskiej określona na podstawie badań przekrojów glebowych. Roczniki Gleboznawcze- Soil Science Annual 38(4): 95-111.Google Scholar

  • Cieśla W., 1961. Właściwości chemiczne czarnych ziem kujawskich. Poznańskie Tow. Przyj. Nauk., Prace Komisji Nauk Rolniczych i Komisji Nauk Leśnych 8(4): 4-89.Google Scholar

  • Cieśla W., 1968. Geneza i właściwości gleb uprawnych, wytworzonych z gliny zwałowej na Wysoczyźnie Kujawskiej. Rocz. WSR Poznań. Prace habilitacyjne 18: 60 pp.Google Scholar

  • Czerepko J., 2010. Zmiany roślinności na siedlisku olsu jesionowego w lasach północno-wschodniej Polski. Forest Research Papers 71(4): 331-342.Google Scholar

  • Dobrzański B., Zbysław B., 1955. Czarnoziemy na lessach Przed-karpacia. Ann. UMCS, seria E 10(9): 287-299.Google Scholar

  • Dreibrodt S., Jarecki LŁ, Lubos C, Khamnueva S.V., Klamm M., Bork H.-R., 2007. Holocene soil formation and soil erosion at a slope beneath the Neolithic earthwork Salzmunde (Saxo-ny-Anhalt, Germany). Catena 107: 1-14.Google Scholar

  • Driessen P, Deckers J., Spaargaren O., Nachtergaele R, 2000. Lecture notes on the major soils of the world. FAO Reports 94. Romę: 334 pp.Google Scholar

  • Drozd J., Piątek J.,Łabaz B., 2007. Właściwości gleb czarno-ziemnych występujących w rejonie Kłodzka. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 520(2): 447-454.Google Scholar

  • Drzymała S., 1974. Geneza i właściwości gleb uprawnych „typu krotoszyńskiego”. Akademia Rolnicza, Instytut Gleboznawstwa i Chemii Rolnej, Poznań, rozprawa doktorska, maszynopis: 103 pp.Google Scholar

  • Eckmeier E., Gerlach R., Gehrt E., Schmidt M.W.I., 2007. Pedogenesis of Chernozems in central Europę - Areview. Geoder-ma 139: 288-299.Google Scholar

  • Firbas E, 1949. Uber das Verhalten von Artemisia in einigen Pollendiagrammen. Biologische Zentralblatt 67: 17-21.Google Scholar

  • Gonet S., Markiewicz M., Marszelewski W., Dziamski A., 2010. Soil transformations in catchment of disappearing Sumówko Lakę (Brodnickie Lakę District, Poland). Limnological Re-view 10(3-4): 133-137.Google Scholar

  • IUSS Working Group WRB, 2014. World Reference Base for Soil Resources 2014. International soil classification system for naming soils creating legends for soil maps. World Soil Resources Reports 106. FAO Romę: 181 pp.Google Scholar

  • Jary Z., Ciszek D3. Late Pleistocene loess-palaeosol seąuences in Poland and western Ukrainę. Ouaternary International 296: 37-50.Google Scholar

  • Kabała C, Gałka B., Jezierski P, Bogacz A., 2011. Transforma-cj a mad w warunkach regulacj i rzeki i długotrwałego użytkowania rolniczego w dolinie Dobrej na Nizinie Śląskiej. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 62(2): 141-153.Google Scholar

  • Khitrov N.B., Chewerdin Y.I., 2007. Rasprostranene sezonno pereuwlashennych i zatoplennych pochv w Kamennoi Stępi. [In:] Kamennaya Step': problemy izucheniya pocłwennogo pokrova (Khitrov N.B., Editor). GNU PI RSHA, Moskva: 121-133.Google Scholar

  • Klimowicz Z., 1980. Czarne ziemie Równiny Tarnobrzeskiej na tle zmian stosunków wodnych gleb tego obszaru. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 31(1): 163-206.Google Scholar

  • Komisarek J., 1994. Zmienność przestrzenna czarnych ziem i gleb płowych falistej moreny dennej Równiny Kościańskiej. Roczniki AR Poznań, 168: 203-217.Google Scholar

  • Komisarek J., 2000. Kształtowanie się właściwości gleb płowych i czarnych ziem oraz chemizmu wód gruntowych w katenie falistej moreny dennej Pojezierza Poznańskiego. Roczniki AR Poznań. Rozprawy Naukowe 307: 143 pp.Google Scholar

  • Konecka-Betley K., 2013. Gleby kopalne jako jednostki klasyfikacji stratygraficznej czwartorzędu. Geological Ouarterly 31(1): 185-190.Google Scholar

  • Konecka-Betley K., Czępińska-Kamińska D., Janowska E., 1996. Czarne ziemie w staroaluwialnym krajobrazie Puszczy Kampinoskiej. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 47(3-4): 145-158.Google Scholar

  • Kowaliński S., 1952. Czarne ziemie wrocławskie (ich własności, wartość użytkowo-rolnicza i geneza). Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 2: 59-91.Google Scholar

  • Kowalkowski A., 1966. Główne kierunki rozwoju gleb w warunkach środowiska morfogenetycznego Wzgórz Dałkowskich. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 16(2): 357-111.Google Scholar

  • Kozłowski M., Komisarek J., 2013. Niedobory wody łatwo dostępnej dla roślin w czarnej ziemi z poziomem cambic. Nauka Przyroda Technologie 7(4): 1-14.Google Scholar

  • Krysiak S., Tołoczko W., 2004. Zróżnicowanie krajobrazowe terenów nadpilicznych w okolicach Wielkopola. Acta Univer-sitatis Lodzensis, Folia Geographica Physica 6: 71-90.Google Scholar

  • Kulczycka-Leciejewiczowa A., 1993. Osadnictwo neolityczne w Polsce południowo-zachodniej - próba zarysu organizacj i przestrzennej. Inst. Archeologii i Enologii PAN, Wrocław: 223 pp.Google Scholar

  • Łemkowska B., Sowiński P, 2008. Ewolucja rędzin pojezior-nych w krajobrazie Pojezierza Mazurskiego. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 59(1): 134-140.Google Scholar

  • Łabaz B., 2010. Właściwości kwasów huminowych gleb czarno-ziemnych występujących w rej onie Kłodzka. Woda-Środowi-sko-Obszary Wiejskie 10: 153-164.Google Scholar

  • Łabaz B., Bogacz A., Glina B., 2011. Humus substances of fo-rest Phaeozems and Gleysols in Dolina Baryczy Landscape Park. Polish Journal of Soil Science,44(l): 51-62.Google Scholar

  • Malinowska E., Ceglińska K., 2011. Przestrzenna zmienność właściwości gleb w układach katenalnych w rejonie Murzy-nowa. Prace i Studia Geograficzne 46: 77-92.Google Scholar

  • Malinowski R., Niedźwiecki E., Meller E., Kubuś M., Podlasiń-ski M., 2013. Przydatność gleb porolnych przeznaczonych pod powiększenie kolekcj i Ogrodu Dendrologicznego w Przelewicach. Folia Pomerania Universitatis Tech. Stetinensis 305(27): 35-50.Google Scholar

  • Marcinek J., Komisarek J., 2004. Antropogeniczne przekształcenia gleb Pojezierza Poznańskiego na skutek intensywnego użytkowania rolniczego. Wyd. AR Poznań: 118 pp.Google Scholar

  • Marcinek J., Wiślańska A., 1984. Asocjacje czarnych ziem i gleb płowych falistej moreny dennej Równy Kościańskiej. Roczniki AR, Poznań 149: 65-79.Google Scholar

  • Meller E., 2006. Płytkie gleby organogeniczno-węglanowe na kredzie j eziornej i ich przeobrażenia w wyniku uprawy. Wyd. AR, Szczecin, Rozprawy 233: 115 pp.Google Scholar

  • Meller E., Sienkiewicz M., Niedźwiecki E., Gołębiowska D., 2009. Parametry związków próchnicznych gleb pobagiennych wytworzonych na kredzie jeziornej jako wskaźniki ich przynależności systematycznej. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 60(3): 114-122.Google Scholar

  • Mendykł., Markiewicz M., 2013. Wpływ stopnia odwodnienia na właściwości gleb wytworzonych z osadów jeziornych. Episteme 18(3): 321-327.Google Scholar

  • Michałek K., 1971. Czarne ziemie Równiny Kaliskiej. Maszynopis: 41 pp.Google Scholar

  • Mieczyński T., 1947. Gleby i wytwórczość Pomorza Zachodniego. Wydawnictwo Instytutu Bałtyckiego: 40 pp.Google Scholar

  • Miklaszewski S., 1930. Gleby Polski. Warszawa: 638 pp.Google Scholar

  • Mocek A., Owczarzak W, Tabaczyński R, 2009. Uziarnienie oraz skład mineralogiczny frakcji ilastej czarnych ziem Gniewskich. Roczniki Gleboznawcze- Soil Science Annual 60(3): 123-132.Google Scholar

  • Musierowicz A., 1953. Gleboznawstwo szczegółowe. PWRiL, Warszawa: 288 pp.Google Scholar

  • Musierowicz A., 1959. Zarys systematyki gleb Polski. Z zagadnień ustalenia systematyki gleb. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 16: 3-277.Google Scholar

  • Musierowicz A., Konecka-Betley K., 1959. Studia nad kompleksem sorpcyjnym i zawartościąkationów wymiennych w waż-Google Scholar

  • niejszych glebach województwałódzkiego. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 8: 167-215.Google Scholar

  • Musierowicz A., Olszewski Z., Brogowski M., Kępka M., 1961. Czarne ziemie błońsko-sochaczewsko-łowickie. Roczniki Nauk Rolniczych 82-A-3: 503-559.Google Scholar

  • Musierowicz A., Olszewski Z., Kuźnicki E, Święcicki C, Konecka-Betley K., Leszczyńska E., 1956. Gleby województwa warszawskiego. Roczniki Nauk Rolniczych 75-D: 5-238.Google Scholar

  • Musztyfaga E., 2013. Właściwości fizyczne i fizykochemiczne gleb czarnoziemnych i płowoziemnych na obszarze Równiny Wrocławskiej. Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, praca magisterska, maszynopis: 122 pp.Google Scholar

  • Olszewski Z., 1956. Ciężkie gleby ciechanowskie. Roczniki Nauk Rolniczych 75-D: 239-316.Google Scholar

  • Olszewski Z., Sikorska K., Barański E., 1962. Czarne ziemie kujawskie. Roczniki Nauk Rolniczych 97-D: 5-86.Google Scholar

  • Patalan L, Rączka G., Strzeliński R, Sugiero D., Węgiel A., 2007. Zróżnicowanie siedlisk leśnych w rezerwacie przyrody Żądło-wice. Studia i Mat. Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej 9(2-3 (16) cz. 1).Google Scholar

  • Prusinkiewicz Z., 2001. Smolnice gniewskie. Właściwości, geneza, systematyka. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 52(1/2): 5-21.Google Scholar

  • Prusinkiewicz Z., Kowalkowski A., 1964. Studia gleboznawcze w Białowieskim Parku Narodowym. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 14(2): 161-306.Google Scholar

  • Przekora A., 2007. Charakterystyka i geneza nieckowatych form morfologicznych w profilach czarnych ziem w Tyńcu na Równinie Wrocławskiej. Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu. Praca magisterska, maszynopis: 88 pp.Google Scholar

  • Przyrodniczo-genetyczna klasyfikacja gleb Polski. 1956. Roczniki Nauk Rolniczych 74: 10-96.Google Scholar

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 1957 r. w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Dz.U. nr 5 poz. 21.Google Scholar

  • Stasik R., Szafrański C, 2005. Zmiany w pokrywie glebowej ero-dowanych terenów Pojezierza Gnieźnieńskiego. Acta Agro-physica 5(2): 447-454.Google Scholar

  • Staszewski T., 1967. Właściwości chemiczne i fizyczne czarnych ziem Zastoiska Szamotulskiego jako podstawy produkcji ogrodniczej. Wyższa Szkoła Rolnicza, Katedra Uprawy i Nawożenia Roli, rozprawa doktorska, maszynopis: 89 pp.Google Scholar

  • Stremme H., 1930. Die Boden Deutschlands. [W:] Blanek E. (red.) Handbuch derBodenlehre. Band 5. Springer, Berlin: 271-126.Google Scholar

  • Strzemski M., 1954. „Czarne ziemie” jako wskaźnik odwodnienia kraju. Gospodarka Wodna 2: 1-46.Google Scholar

  • Strzemski M., 1961. Przemiany środowiska geograficznego Polski, jako tła przyrodniczego rozwoju rolnictwa na ziemiach polskich: od połowy trzeciego tysiąclecia p.n.e. do naszych czasów. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 9(3): 331-357.Google Scholar

  • Strzemski M., Siuta J., Witek T., 1973. Przydatność rolnicza gleb Polski, PWRiL, Warszawa: 352 pp.Google Scholar

  • Systematyka gleb Polski, 1974. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 25(1): 1-148.Google Scholar

  • Systematyka gleb Polski, 1989. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 40(3/4): 1-150.Google Scholar

  • Systematyka gleb Polski, 2011. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 62(3): 1-193.Google Scholar

  • Szafer W., 1959. Szata roślinna Polski. PWN, Warszawa: 586 pp.Google Scholar

  • Tomaszewski J., 1954. Uwagi krytyczne odnośnie systematyki gleb Polski. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 3: 106-116.Google Scholar

  • Tomaszewski J., 1956. Gleby błotne i środowisko. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 5: 73-99.Google Scholar

  • Turski R., 1980. Czarnoziem Polski. Materiały z Konf. Nauk. Komisji VPTG, Jabłonna.Google Scholar

  • Uggla H., 1957. Niektóre gleby województwa olsztyńskiego w świetle konferencji terenowej Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 6: 288-244.Google Scholar

  • Uggla H., Witek T., 1958. Czarne ziemie kętrzyńskie. Zesz. Nauk. WSR Olsztyn 3: 69-108.Google Scholar

  • Uziak S., Bogda A., Chodak T., Cieśla W., Komornicki T., Stoch L., Wilgat M. 1987. Clay minerals of selected loess soils. Roczniki Gleboznawcze - Soil Science Annual 38(3): 59-77.Google Scholar

  • Uziak S., Poznyak S. R, Wyszniewskij J., 2010. Gleby Roztocza. Ann. UMCS, Geographia, Geologia, Mineralogia et Petro-graphia 65(1): 99-115.Google Scholar

  • Wierszyłowski J., Kotar S., 1947. Wyniki badań gleboznawczych w sadach powiatów Błonie i Sochaczew. Przegląd Doświadczalnictwa Rolnego 3: 174-189.Google Scholar

About the article

Received: 2014-04-16

Accepted: 2014-09-01

Published Online: 2014-10-29


Citation Information: Soil Science Annual, ISSN (Online) 2300-4975, DOI: https://doi.org/10.2478/ssa-2014-0012.

Export Citation

© 2014 Beata Labaz and Cezary Kabała. This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 3.0 License. BY-NC-ND 3.0

Citing Articles

Here you can find all Crossref-listed publications in which this article is cited. If you would like to receive automatic email messages as soon as this article is cited in other publications, simply activate the “Citation Alert” on the top of this page.

[1]
Marcin Świtoniak, Cezary Kabała, and Przemysław Charzyński
Soil Science Annual, 2016, Volume 67, Number 3
[2]

Comments (0)

Please log in or register to comment.
Log in