Being at Home in the Early Chalcolithic. The Longhouse Phenomenon in the Brześć Kujawski Culture in the Polish Lowlands

Lech Czerniak 1  and Joanna Pyzel 1
  • 1 nstitute of Archaeology and Ethnology, University of Gdańsk, ul. Bielańska 5, PL 80-851 Gdańsk

Abstract

The Brześć Kujawski culture emerged in the Polish Lowlands in the second half of the 5th millennium BC. It shares many characteristic features with Chalcolithic cultures of the Carpathian Basin indicating that BKK communities belonged to the wider ‘late Lengyel interaction sphere’. However, there are very striking regional distinctions in the material culture of these communities, which appear to reflect a conscious attempt to emphasize local identity, incorporating both innovation and conservatism. This article focuses on one of the most distinctive features of this culture – trapezoidal longhouses, presented here in the context of astonishingly various and hierarchical settlement system of the BKK. In this respect the iconic character of houses expressed by the uniformity of their form and size, seems to be a deliberate decision that stressed local identity in reference to the LBK heritage as well as other contemporary communities inhabiting the Polish Lowlands in the 5th millennium BC.

If the inline PDF is not rendering correctly, you can download the PDF file here.

  • Burgert, P., Končelová, M., & Květina, P. (2014). Neolitický dům, cesta k poznání sociální identity. In M. Popelka & R. Šmidtová (eds.), Neolitizace aneb setkání generací (29-57). Praha: Univerzita Karlova v Praze.

  • Czekaj-Zastawny, A., Kabaciński, J., Terberger, Th., & Ilkiewicz, J. (2013). Relations of Mesolithic hunter-gathers of Pomerania (Poland) with Neolithic cultures of Central Europe. Journal of Field Archaeology, 38(3), 195-209.

  • Czerniak, L. (2002). Settlements of the Brześć Kujawski type on the Polish lowlands. Archeologické rozhledy, 54, 9–22.

  • Czerniak, L. (2007). The North-East frontier of the post-LBK culture. In J. K. Kozłowski & P. Raczky (eds.), The Lengyel, Polgar and related cultures in the Middle/Late Neolithic in Central Europe (231- 248). Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

  • Czerniak, L. (2012a). After the LBK. Communities of the 5th Millenium BC in North-Central Europe. In R. Gleser & V. Becker (eds.), Mitteleuropa im 5. Jahrtausend vor Christus. Beiträge zur Internationalen Konferenz in Münster 2010 (151-174). Berlin: LIT Verlag.

  • Czerniak, L. (2012b). Kultura późnej ceramiki wstęgowej. In I. Sobkowiak-Tabaka (ed.), Osadnictwo pradziejowe, wczesnośredniowieczne i nowożytne na stanowisku Bodzia nr 1 (AUT 44), gm. Lubanie, woj. Kujawsko-pomorskie (205–332). Poznań: Fundacja UAM, IAiE PAN Zespół Archeologicznych Badań Ratowniczych przy Ośrodku Studiów Pradziejowych i Średniowiecznych (unpublished).

  • ​Czerniak, L. (2013). House, household and village in the Early Neolithic of central Europe: a case study of the LBK in Little Poland. In: S. Kadrow & P. Włodarczak (eds.), Environment and subsistence – forty years after Janusz Kruk’s „Settlement studies…” (43–68). Rzeszów, Bonn: Mitel & Verlag Dr. Rudolf Habelt GmbH.

  • Czerniak, L. (2016). House and Household in the LBK. In L. Amkreutz, F. Haack, D. Hofmann & I. van Wijk (eds), Something out of the ordinary? Interpreting Diversity in the Early Neolithic Linearbandkeramik and Beyond (33-64). Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.

  • Czerniak, L., Marciniak, A., Bronk Ramsey, Ch., Dunbar, E., Goslar, T., Barclay, A., Bayliss, A., & Whittle, A. (in press). House time: Racot and the fifth-millennium cal BC development of Neolithic settlement in the Polish lowlands. Journal of Field Archaeology.

  • Czerniak, L. & Piontek, J. (1980). The socioeconomic System of European Neolithic populations. Current Anthropology, 21, 97-100.

  • Czerniak, L. & Pyzel, J. (2013). Unusual funerary practices in the Brześć Kujawski culture in the Polish Lowland. In N. Müller-Scheeßel (ed.), ‘Irreguläre’ Bestattungen in der Urgeschichte: Norm, Ritual, Strafe...? (139–50). Bonn: Habelt.

  • Grygiel, R. (1984). The household cluster as a fundamental social unit of the Lengyel culture in the Polish Lowlands. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, 31, 43–334.

  • Grygiel, R. (2004). Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek. Tom I. Wczesny neolit. Kultura ceramiki wstęgowej rytej. Łódź: Fundacja Badań Archeologicznych im. Profesora Konrada Jażdżewskiego and Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.

  • Grygiel, R. (2008). Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek. Tom II. Część I– III. Środkowy neolit. Grupa brzesko-kujawska kultury lendzielskiej. Łódź: Fundacja Badań Archeologicznych im. Profesora Konrada Jażdżewskiego and Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.

  • Lorkiewicz, W., Płoszaj, T., Jędrychowska-Dańska, K., Żądzińska, E., Strapagiel, D., Haduch, E., Szczepanek, A., Grygiel, R. & Witas. H. W. (2015). Between the Baltic and Danubian Worlds: The Genetic Affinities of a Middle Neolithic Population from Central Poland. PLoS ONE 10(2): http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0118316

  • Marchelak, I. (2011). Badania ratownicze na stanowisku 3 w Ludwinowie, pow. włocławski, woj. kujawsko-pomorskie, w latach 2004–2006. In S. Kadrow (ed.), Raport 2005–2006 (69–90). Warszawa: Narodowy Inst. Dziedzictwa.

  • Marchelak, I., Nierychlewska, A., & Nowak, I. (2012). Badania ratownicze na stanowisku 3 w Ludwinowie, gm. Włocławek, woj. kujawsko-pomorskie, w latach 2007–2008. In S. Kadrow (ed.), Raport 2007–2008. Tom I (85–108). Warszawa: Narodowy Inst. Dziedzictwa.

  • Mikulski, P. & Siewiaryn, M. (2011). Osadnictwo neolityczne i wczesnobrązowe. In Kaczor, W., Mikulski, P., Mikuła, R., Okupniak, M., Różański, A., Sadowski, J., Siewiaryn, M. & Żółkiewski, M. (eds.), Opracowanie wyników badań archeologicznych w Dubielewie, stan. 8 (AUT 59), gm. Brześć Kujawski, woj. kujawsko-pomorskie, na trasie budowy autostrady A1. Poznań: Fundacja Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu (unpublished).

  • Oross, K., Marton, T., Whittle, A., Hedges, R. E. M., & Cramp, L. J. E. (2010). Die Siedlung der Balaton-Lasinja-Kultur in Balatonszárszó-Kis-erdei-dűlő, In J. Šuteková, P. Pavúk, P. Kalábková & B. Kovár (eds.), Panta Rhei: studies on the chronology and cultural development of South-Eastern and Central Europe in earlier prehistory: presented to Juraj Pavúk on the occasion of his 75th birthday. Studia archaeologica et medievalia 11 (379-405). Bratislava: Comenius University.

  • Parkinson, W. A., Yerkes, R. W., Gyucha, A., Sarris, A., Morris, M., & Salisbury, R. B. (2010). Early Copper Age Settlements in the Körös Region of the Great Hungarian Plain. Journal of Field Archaeology, 35(2),163-183.

  • Pavúk, J. (2012). Kolové stavby lengyelskej kultúry. Pôdorysy, interiér a ich funkcia, Slovenská Archeológia, 60(2), 251-284.

  • Pleinerová, I. (1984). Häuser des Spätlengyelhorizontes in Březno bei Louny. Památky archeologické, 75/1, 7–49.

  • Podborský, V. (2011). Fenomén neolitického domu. Sborník prací Filozofické fakulty Brněnské univerzity. Studia Minora Facultatis Philosophicae Universitatis Brunensis, (14–15) 2009–2010, 17–45.

  • Regenye, J. (2013). Surviving Neolithic — The Early Copper Age in Transdanubia, North of Lake Balaton. In A. Anders & G. Kulcsár (eds.), Moments in Time. Papers Presented to Pal Raczky on His 60th Birthday (557-568). Budapest: L’Harmattan.

  • Rück, O. (2007). Neue Aspekte und Modelle in der Siedlungsforschung zur Bandkeramik. Die Siedlung Weisweiler 111 auf der Aldenhovener Platte, Kr. Düren. Rahden, Westf.: Leidorf.

  • Rzepecki, S. (2011). The Roots of Megalithism in the TRB culture. Łódź: Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Fundacja Uniwersytetu Łódzkiego.

  • Siewiaryn, M. (2010). Osadnictwo grupy brzesko-kujawskiej kultury lendzielskiej. In M. Siewiaryn (ed.), Opracowanie wyników ratowniczych badań archeologicznych przeprowadzonych na odcinku planowanej autostrady A1 w woj. kujawsko-pomorskim (pow. Włocławek). Kruszynek, gm. Włocławek, stanowisko 6 (9–199). Toruń (unpublished).

  • Sobkowiak-Tabaka, I. & Kabaciński, J. (2012). Ratownicze badania wykopaliskowe Zespołu Archeologicznych Badań Ratowniczych przy Ośrodku Studiów Pradziejowych i Średniowiecznych Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w latach 2007–2008 na trasach budowy autostrad. In S. Kadrow (ed.), Raport 2007-2008. Tom I (11–41). Warszawa: Narodowy Inst. Dziedzictwa.

  • Terberger Th. & Kabaciński, J. (2010). The Neolithization of Pomerania–A Critical Review In: D. Gronenborn & J. Petrasch (eds), The Spread of the Neolithic to Central Europe (375–405). Mainz: Verlag des Römisch-Germanischen Zentralmuseums.

  • Vokolek, V. & Zápotocký, M. (2009). Východní Čechy v raném eneolitu: lengyelská a jordanovská kultura, Archeologie ve středních Čechách, 13, 567–654.

OPEN ACCESS

Journal + Issues

Search